Heemavonden op dinsdag 20 oktober en 17 februari

Lichamelijk archief
Behalve een papieren archief is er ook een lichamelijk archief, dat ieder van ons bij zich heeft. Dat archief is het DNA van de chromosomen, dat in elk van onze miljarden lichaamscellen voorkomt en dat voor de helft van vader en voor de andere helft van moeder afkomstig is. Bij mannen is het Y-chromosoom altijd van de vader afkomstig. Op een aantal plaatsen is het DNA van het Y-chromosoom variabel, waardoor er verschillende typen bestaan. Die erven dus net als een familienaam over van vader op zoon en we kunnen daardoor een gemeenschappelijke afstamming in de mannelijke lijn vaststellen, ook als dat met de documenten van een papieren archief niet meer mogelijk is.

Stamboom
Met die verschillende typen kan ook een stamboom gemaakt worden van de mannelijke lijnen vanaf ‘Adam’ tot het heden. Het bijzondere hiervan is, dat ook bewezen kan worden, dat de wettige vader niet de biologische vader is. In de praktijk blijkt dit veel minder het geval te zijn, dan wat aan de meeste borreltafels beweerd wordt.

In Nederland is in 2008 een 'project genetische genealogie' uitgevoerd met het Y-chromosomale DNA van meer dan 400 deelnemers. Dit heeft gegevens opgeleverd over de variatie in het DNA van mannen in Nederland, de spreiding ervan over het land en over de herkomst van onze voorouders. Daarnaast is van een aantal families vastgesteld of zij wel of niet van een gemeenschappelijke voorvader afstammen. De resultaten zijn vergeleken met die van andere onderzoeken, zoals die in Vlaardingen. De resultaten zijn inmiddels gepresenteerd en beschikbaar.

Mitochondriën
Behalve het DNA van de chromosomen komt in elke cel ook DNA voor van de zg mitochondriën. Dat komt bij mannen en vrouwen voor, maar is altijd afkomstig van de moeder. Zo kun je ook een stamboom maken vanaf ‘Eva’ in vrouwelijke lijnen.

Met de hulp van dit DNA is bv bewezen, dat Anna Anderson, niet de dochter was van de laatste tsaar, maar wel een dienstmeid uit Polen; dat de zoon van de Lodewijk XVI inderdaad in de gevangenis is overleden en dat men echt de resten van de laatste tsaar en zijn familie gevonden had.

De variaties in het Y-chromosomale en mitochondriale DNA leveren ook een meest recente gemeenschappelijke voorvader en voormoeder op van alle mensen op aarde. Van deze ‘Adam’ en ‘Eva’ konden woonplaats en leeftijd worden berekend, evenals de tijd waarin en de  route waarlangs hun nakomelingen zich over de aarde hebben verspreid.

Vervolgonderzoek
Daarnaast heeft onderzoek met DNA nog heel wat extra's opgeleverd. Een aantal kwesties is nu opgelost maar naast nieuwe antwoorden, komen er ook steeds nieuwe vragen bij. Het aantonen van verwantschap, die niet enkel via mannelijke of enkel vrouwelijke lijnen verloopt is met DNA veel moeilijker. Van dat DNA weet je nl nooit van welke voorouder het afkomstig is. De aanzienlijke omvang van het DNA archief biedt nog steeds nieuwe mogelijkheden voor verwantschapsonderzoek. Het einde van de ontwikkelingen op dit gebied zijn dus nog lang niet bereikt.

Lezingen op 20 oktober en 17 februari
Ook voor heemkundekringen zijn de gegevens en de ontwikkeling op het gebied van DNA-onderzoek van groot belang. Een veelvoorkomende activiteit is het stamboomonderzoek. De DNA-route is een zeer goede steun in de rug voor de geinteresseerden daarin.

Heemkundekring Weerderheem heeft gemeend de informatie dienaangaande eens goed gebundeld, begrijpelijk en aansprekend te presenteren. Gezien de draagwijdte en diepgang van het onderwerp heeft de Valkenswaardse cultuurhistorische vereniging daarvoor twee avonden gepland: de dinsdagen 20 oktober en 17 februari 2010. En wie kan het beter presenteren dan iemand die in de landelijke projectgroep heeft meegewerkt: Toon van Gestel.

Toon van Gestel
Inleider van de twee heemavonden is ouddocent biologie en gespecialiseerd in genetica. Hij is genealogisch actief en voorzitter van de NGV-afdeling Kempen en Peelland. Hij is lid van de projectgroep genetische genealogie, waarvan hiervoor sprake is.

De Hr. van Gestel concentreert zijn eigen genealogische activiteit met name op de populatiegenealoge: door nl alle gegevens van de bevolkingsadministratie van een aantal gemeenten in een bestand in te voeren is de gehele bevolking daarvan in kaart gebracht. Het gaat hierbij om Dommelen, Borkel en Schaft, Westerhoven en Riethoven (volledig) en Aalst, Waalre, Valkenswaard, Luiksgestel en Bergeijk (gedeeltelijk). Het onderbrengen van deze bevolking in één schema levert niet alleen een weergave van de onderlinge verwantschap, maar dit nieuwe afstamingsmodel geeft ook de route aan, waarlangs DNA vanuit de oudste voorouders aan de jongste nakomelingen is doorgegeven.

De inleider werkte mee aan de uitgave 'Zonen van Adam in Nederland', waarvan het tweede deel aanstaande is. Toon van Gestel is een begiftigd presentator. Hij brengt een helder verhaal en doorspekt het enigszins 'taaie onderwerp' met humor en kwinkslagen.

Meer informatie vindt u in een eerder verschenen webpublicaties.

De toegang tot de lezing in de foyer van cultuurcentrum Carolus aan de Oranje Nassaustraat is dinsdag 20 oktober om 20.00 uur, als gewoonlijk, gratis.