Lezing door Jean Coenen.

De lezing 'soldaten van Napoleon' gaat over de dienstplicht die in 1798 werd ingevoerd door de Fransen. Alleen Limburg en Zeeuws-Vlaanderen kenden al vanaf 1798 dienstplicht, in de rest van Nederland werd die pas in 1810 ingevoerd. In de officiële bewoording werd de dienstplicht aangeduid als 'militaire conscriptie'. In 1794 werd het zuiden van de huidige provincie Limburg door Franse troepen veroverd en bezet. In 1795 werd het departement van de Nedermaas opgericht. Grote delen van het huidige Midden- en Zuid-Limburg en van de Belgische provincie Limburg behoorden tot dit departement.

In de lezing wordt de nadruk gelegd op de archieven van het departement van de Nedermaas, die momenteel bewaard worden in Maastricht. Maastricht heeft een vrij compleet archief over de Franse tijd en is zodoende een goed voorbeeld hoe de Franse administratie functioneerde, bovendien kende deze streek vijftien jaar dienstplicht in tegenstelling tot drie jaar in Valkenswaard en omgeving.

In de meeste departementen was de opzet van de administratie identiek. Het archief van het departement waartoe Oost-Brabant behoorde, is in 1813 afgevoerd naar Parijs en is inmiddels grotendeels verloren gegaan. Hoe de wetgeving in Noord-Brabant verliep vanaf 1810 zal in de lezing apart worden belicht. Daarbij worden ook namen van soldaten uit Valkenswaard genoemd.

In de lezing komen drie niveaus aan bod.

Als voorbeeld van een gemeente en kanton wordt de administratie van Weert behandeld. Daarna kijken we naar het departementale niveau, door het departement van de Nedermaas te bespreken. Voor deze lezing zullen vanuit dit archief ook enige lijsten van Weert worden getoond. Het derde niveau betreft de organisatie van het Franse leger. We gaan na welke bronnen in Vincennes en Parijs te vinden zijn. Van enkele Weertenaren zal worden vermeld wat in de stamboeken in Vincennes staat.

Tijdens de lezing worden documenten getoond, waaronder inschrijvingsregisters van dienstplichtigen van het kanton Weert, gegevens over de keuringen en plaatsing in de regimenten. Sommige personen hoefden niet in dienst vanwege lichamelijke gebreken, onmisbaarheid, broederdienst of omdat een rijke ouder een plaatsvervanger had geregeld. Ook zullen de conscriptielijsten van Valkenswaard worden getoond van de jaren 1810 tot 1813, waarop veel bekende namen voorkomen. Een aantal Limburgers trachtte te deserteren.

De archieven geven veel informatie over deze deserteurs en de speurtocht naar deze jongens. Heel bijzonder zijn de gegevens over een aantal Luyksgestelse teuten in Denemarken, die niet opkwamen voor de loting voor de dienstplicht in hun geboortedorp.

De loopbaan van een aantal soldaten zal worden nagegaan. Daarbij worden ook gegevens gebruikt die gevonden werden in de archieven van de landmacht in Vincennes bij Parijs.

De lezing geeft voor genealogen aan waar zij moeten zoeken naar hun voorouders of familieleden die in de tijd van Napoleon meegingen naar Spanje, Polen of Rusland.

Voor de lezing werden veel bronnen uit het Frans archief digitaal opgenomen. Aan het einde van de lezing worden de lotgevallen van een soldaat, later officier, gevolgd in Maastricht, Spanje, Portugal, Polen en Oost-Duitsland. Een afstammeling van deze militair volgde in diens voetsporen de hele route. U krijgt daarbij opnamen te zien van de huidige situatie in die streken.

Dat belooft een interessante uiteenzetting te worden op de derde dinsdag van september. Iedereen is op 16 september welkom om 20.00 uur in Cultuurcentrum Carolus in de Oranje Nassaustraat te Valkenswaard. De leden weten dat de zaterdag erna, 20 september, de heemreis gepland staat naar Waterloo.

Website voor informatie

Wie de eigentijdse presentatie van de geschiedenis van Waterloo indringender wil bekijken: er zijn verschillende websites als je Waterloo intypt. Maar de organisator van onze heemreis, Jeanne, beveelt de volgende van harte aan: www.waterloo1815.be

Op de homepage staan rechtsboven in de hoek vlaggetjes voor de taalkeuze. Met name onder de Nederlandse vlag vindt men teksten die erg goed te volgen zijn.

Jean Coenen, even kennismaken

Jean Coenen (Eindhoven 1956) is streekhistoricus en gevestigd in Maasbracht.

Vanaf 1970 houdt hij zich bezig met de geschiedenis van Zuidoost-Brabant en aangrenzend Limburgs gebied. Van 1975 tot en met 1981 studeerde hij geschiedenis aan de Rijksuniversiteit te Utrecht.

In 1982 was hij werkzaam bij de afdeling militaire geschiedenis en strategie van de KMA in Breda.

Sinds 1983 is hij gedeeltelijk werkzaam in het voortgezet onderwijs.

In 1984 richtte hij het Bureau voor Regionaal Historisch Onderzoek op, dat gevestigd was in Geldrop en sinds 1998 in Maasbracht.

Jean schreef 34 boeken op het gebied van streekgeschiedenis, genealogie, militaire geschiedenis en kerkgeschiedenis. Op 9 maart is van zijn hand deel 1 van een driedelige stadsgeschiedenis van Weert verschenen, zie hiervoor www.gemeentearchiefweert.nl.

Voor het onderwerp van de militaire conscriptie (dienstplicht) verrichtte Jean Coenen onderzoek in archieven in Maastricht, Den Bosch, Breda, Eindhoven, Den Haag, Düsseldorf, Luik, Antwerpen, Brussel en Vincennes. Op 16 september kan men nader kennismaken met Jean Coenen.