Zaterdag 25 september 2010

De Weerderheembus rijdt op zaterdag 25 september naar de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Over de Nieuwe Hollandse Waterlinie is al veel te doen geweest en erg veel geschreven. Je hebt het gelezen of bent er mogelijk al gaan kijken. Het is namelijk een geweldige belevenis om deze verdedigingswerken te zien. De heemleden gaan 25 september deze 'water-verdedigings-werken' bekijken.

Hoe was het ook alweer? Een stukje geschiedenis.

Vanaf 1672 werd Nederland voor een groot deel verdedigd met behulp van water. Om de oprukkende Fransen tegen te houden werd een militaire linie aangelegd: de oude Hollandse Waterlinie.

Deze oude Hollandse Waterlinie liep van Muiden naar Woerden en via Schoonhoven naar Gorinchem. Na 1815 besloot het Rijk om Utrecht binnen deze linie te leggen.

Dit was het begin van de Nieuwe Hollandse Waterlinie.

Nieuwe Hollandse Waterlinie
Zoals de naam al aangeeft, was het verdedigingswapen van de Nieuwe Hollandse Waterlinie het water. Door een ingenieus waterkundig systeem konden grote delen van het land onder water gezet worden. Het land werd daardoor verraderlijk en moeilijk begaanbaar voor de vijand.

Een schijnbaar klein laagje water, gemiddeld maar 40 cm diep, was al genoeg om een gebied niet doorwaadbaar te maken voor mensen, voertuigen en paarden. Tegelijkertijd was het te ondiep om per boot te bevaren. Rond 1870 kon de Waterlinie binnen een kleine drie weken onder water gezet worden dankzij een slim systeem van sluizen, dijken en inundatiekanalen.

Door hoogteverschillen in het landschap, bijvoorbeeld bij rivieren en dijken, bleven sommige gronden droog en dus begaanbaar door de vijand. Deze doorgangen (accessen) werden verdedigd met forten, kazematten, schuilplaatsen, schansen en batterijen. Daar verbleven troepen en stond geschut opgesteld.

De Linie heeft vijf vestingsteden: Muiden, Weesp, Naarden, Gorinchem en Woudrichem.

Verboden gebieden
Om in oorlogstijd vrij schootsveld in de Linie te hebben, was het gebied rond de verdedigingswerken ingedeeld in zones van driehonderd, zeshonderd en duizend meter. Dit waren de Verboden Kringen.

In deze gebieden golden allerlei bouw- en beplantingsvoorschriften. Binnen een kring van 300 meter mochten bijvoorbeeld alleen houten huizen worden gebouwd. In geval van oorlog konden alle obstakels, zoals huizen, gebouwen en bomen binnen de drie kringen zonder pardon worden afgebroken of verbrand.

In staat van verdediging
De Nieuwe Hollandse Waterlinie heeft haar waarde als verdedigingslinie nooit echt kunnen bewijzen, maar is wel drie keer (gedeeltelijk) in staat van verdediging gebracht. De eerste keer was in 1870 toen de Frans-Duitse oorlog dreigde uit te draaien op een Europese oorlog. De tweede keer was tijdens de Eerste Wereldoorlog en de laatste keer in 1939 toen de Tweede Wereldoorlog uitbrak.

En dan: de Nieuwe Hollandse Waterlinie nu
Tijdens de Tweede Wereldoorlog, wanneer de Duitse luchtmacht over de onder water gezette gebieden en forten vliegt, blijkt dat de Linie zijn verdedigingswaarde grotendeels heeft verloren. Nederland moet zich aanpassen aan de moderne oorlogsvoering. De meeste forten zijn intact, maar hebben hun militaire functie verloren. Steeds meer verdedigingswerken krijgen een nieuwe functie, zoals wijnkelder of congrescentrum.

Terug naar 25 september: de heemreis
Het is onmogelijk om de gehele waterverdedigingslinie in ogenschouw te nemen. De tocht van de heemleden zal toegespitst worden op fort Altena, waar een rondleiding wordt gegeven. Vervolgens bezoekt Weerderheem de stad Woudrichem, waar een begeleide stadswandeling plaatsvindt. Beide in het teken van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Natuurlijk is het een en ander 'aangekleed' met koffie en koek en noem maar op.

Het bestuur gaat uit van één volle bus. Dat betekent, gezien de overstelpende belangstelling in 2009, dat men zich voor deelname tijdig zal moeten melden. Heemleden maken het verschuldigde bedrag over aan de penningmeester onder vermelding van heemreis en de naam. Hoeveel geld? Er is vanwege de financiële perikelen ontzettend  scherp gecalculeerd en Weerderheem vraagt € 35,- per persoon.

Later volgt een wat uitgebreidere informatie en het preciese programma.
De inschrijving staat vanaf nu open.